تاریخ : ۱۳۹۶/۰۹/۰۲      سرویس : تولید تحریریه مرکزی

    

نگاهی به نقش زن در سریال مختارنامه
پشت هر قهرمان یک زن ایستاده

کد خبر : 23468 تعداد بازدید : 6497 تاریخ خبر : ۱۳۹۲/۰۸/۲۷   ساعت خبر : ۱۱:۴۸

در سریال مختارنامه طیف وسیعی از زنان به تصویر کشیده شده اند که هر کدام به سهم خود از قهرمانان قصه حمایت می کند . جام جم در مقاله‌ای تحلیلی ، نقش این زنان را در این مجموعه بررسی کرده است .


پخش مجدد «مختارنامه» در ایام محرم، پای شخصیت‌های مقطع مهمی از تاریخ صدر اسلام را به خانه‌ها باز كرده است. به همین مناسبت در مطلب پیش رو تلاش شده نقش‌آفرینی شخصیت‌های زن در این سریال با نگاهی متفاوت بررسی شود .

 شاید در نگاه اول و در یك نگرش كلیشه‌ای به نظر برسد یك مجموعه تاریخی، یك درام مردانه است؛ بویژه اگر قهرمان آن سردار و فرمانده جنگ باشد، اما واقعیت این است كه پشت همین قهرمان‌های تاریخی، زنانی ایستاده‌‌اند كه گاه از نگاه راوی یا مخاطب پنهان می‌ماند. داوود میرباقری، چه در سریال امام علی(ع) و چه در مجموعه مختارنامه،سهم زنان را در اوج و فرودهای تاریخی و فراز و نشیب‌های مردان قهرمانش برجسته كرده است و به نمایش می‌گذارد؛ زنانی كه گاه با تكیه بر احساس و عاطفه و گاه براساس خردی زنانه، نقشی موثر در شكل‌گیری تاریخ دارند.

 تصویر زن در سریال مختارنامه را از دو حیث می‌توان بازخوانی كرد؛ یكی از لحاظ نمایشی و موقعیت دراماتیك و دوم از حیث تاریخی و رئالیستی.

در رویكرد اول، توانایی و قدرت بازیگران زن است كه هر یك شخصیت یكی از زنان موثر در قیام مختار را به تصویر می‌كشد و در رویكرد دوم، موقعیت تاریخی و هویت واقعی این زنان در دل خود واقعه است. اساسا یكی از عناصر برجسته و مولفه‌های نمایشی آثار میرباقری در سریال‌های تاریخی ـ مذهبی كه تا‌كنون ساخته، حضور و نقش مهم زنان در پیشبرد درام است. حتی در فیلم آدم برفی نیز می‌توان نشانه‌های این رویكرد را بوضوح تشخیص داد.

 زنان در كارهای میرباقری حضور تاثیر‌گذاری دارند؛ چه در وجوه منفی آن مثل قطام در سریال امام علی(ع) و چه در سویه مثبت آن مثل عمره در سریال مختارنامه. اتفاقا یكی از نقد‌های جدی كه در سریال امام‌علی(ع) بویژه از سوی مورخان و محققان تاریخ مطرح بود، پررنگ بودن نقش قطام در روایت قصه و شهادت حضرت علی(ع) است.

این نقد صرفا به این معنی نبود كه قطام شخصیت منفی و فتنه‌گری داشت كه كارش وسوسه‌كردن مردان بود، بلكه به این مساله انتقاد شد كه تاثیر‌گذاری قطام در شكل‌گیری تاریخ صدر اسلام به قدری نبود كه در آن سریال به تصویر كشیده شده بود. البته میرباقری در سریال بعدی خود یعنی «معصومیت از دست رفته» تلاش كرد تصویر عادلانه‌تری از زنان ترسیم كرده و آن‌ها را به دو قطب منفی و مثبت تقسیم كند. مثلا ماریا (فریبا كوثری) نماد زنی مؤمن و باایمان بود كه قهرمان داستان، شوذب خزانه‌دار (امین تارخ) را به رستگاری هدایت می‌كرد و در مقابل، زنی به نام حمیرا (سارا خوئینی‌ها) را داشتیم كه او را به گمراهی و ظلمت وسوسه می‌كرد.

 نگاه میرباقری به زنان در این سریال نگاهی دو‌قطبی و خاكستری بود كه دو‌طیف خیر و شر را در كنار هم روایت می‌كرد. همین دوگانگی در سریال مختارنامه نیز تعمیم یافته و در این‌جا نیز با دو قطب خیر و شر و نگاه سیاه و سفیدی از زنان مواجه هستیم و البته در بین این دو قطب متضاد نیز زنانی را می‌بینیم كه در میانه این دو قطب قرار دارند كه نه شیطان‌صفت هستند، نه فرشته‌سیرت؛ مثل ناریه (نسرین مقانلو) زن اول مختار كه با وی بر سر جنگاوری و به زبان امروزی سیاست‌ورزی مخالف است، زبان تلخ وتندی دارد، اما موقعیت مذموم قطام در سریال امام علی(ع) را ندارد.

اگر بخواهیم در میان زنان مختارنامه كسی را با قطام مقایسه كنیم، باید به جاریه خواهر مختار اشاره كنیم كه با برادرش در همه چیز متفاوت است. او همسر عمرسعد، دشمن مختار می‌شود و با برادرش بر سر دین و دنیا، جنگ و ستیز دارد.

البته در قسمت‌های اخیر مختارنامه با زنی مثل خاشع (بهنوش طباطبایی) همسر منذربن زبیر مواجه می‌شویم كه بی‌شباهت به قطام نیست. او نیز مثل قطام كابینش را برای ازدواج با برادر‌شوهرش جعفر، خون مختار قرار داده و كینه‌ورز و انتقامجوست. ضمن این‌كه خود ویشكا آسایش كه نقش قطام را بازی می‌كرد در نقشی كوتاه در مختارنامه، نقش جعده همسر امام حسن(ع) را بازی می‌كند كه همفكر و مرام معاویه و یزیدیان است و در شهادت امام حسن(ع) نقش مؤثری دارد.

با این حال، همه زنانی كه در مختارنامه می‌بینیم شخصیت منفی و كینه‌جویی ندارند. مهم‌ترین آنها عمره (فریبا‌ كوثری) همسر دوم مختار است كه رابطه عاطفی و عاشقانه نزدیكی با مختار داشته و با آن‌كه پدرش فرماندار كوفه و از شیوخ انصاری در افكار سیاسی با دامادش در یك حزب و جناح نیست، همواره از مختار حمایت و پشتیبانی كرده و در پیروزی‌های مختار نقش بسیار موثری ایفا می‌كند.

حضور زنان در سریال مختارنامه متناسب با موقعیت تاریخی آنان به دو شكل عمده ثابت و متغیر تقسیم می‌شود. به این معنی كه برخی از آنان مثل عمره یا جاریه و ناریه تا انتهای این مجموعه و به تناوب زمانی و درامی در پیشبرد قصه تاثیر گذاشته و حضور دارند و برخی دیگر نیز در برخی از قسمت‌های آن دیده می‌شوند.

البته باید در تحلیل موقعیت این زنان به مقتضیات دراماتیك و واقعیت‌های تاریخی قصه رجوع كرد. به این معنی كه ممكن است برخی از آن‌ها به لحاظ دراماتیك حضور كوتاهی در سریال داشته باشند ؛اما از حیث تاریخی، تاثیر عمیق و موثری بر قهرمان داستان داشته‌اند؛ مثل مادر مختار (ژاله علو) كه حضور كمی جلوی دوربین دارد، اما در تربیت و هدایت مختار تأثیر عمیقی داشته است. در سكانس كوتاهی كه به ملاقات مختار با مادرش در طائف اختصاص داشت، نشانه‌های این تاثیرپذیری به روشنی درك می شود. از جمله نقش‌های كوتاهی كه به زنان در مختارنامه پرداخته می‌توان به حنانه (گوهر خیراندیش) اشاره كرد كه دایه عمرسعد بود و در معرفی این شخصیت به مخاطب نقش مهمی داشت. هم‌چنین همسر كیان (الهام حمیدی) كه یك زن ایرانی بود و حجب و حیا و وقار زن ایرانی را در مقابل زخم زبان و نیش و كنایه‌های جاریه، خواهر مختار به او دیده بودیم. همچنین حضور كوتاه همسر زبیر(مریم بابونی) كه قصه كربلا و حوادث عاشورا از زبان او برای مختار و البته مخاطبان روایت می‌شود. قطعا در ادامه داستان مختار باز هم با چهره زنانی مواجه خواهیم شد كه در پیشبرد قصه نقشی داشته‌اند.

واقعیت این است كه میرباقری در مختارنامه سعی كرده است تصویر و روایتی عادلانه از حضور و سهم زنان را در قیام مختار و قصه مختارنامه روایت كند و بیش از آن‌كه سویه دراماتیك آن را برای جذابیت و گرم‌كردن موتور درام به كار ببرد به واقعیت‌های تاریخی در ارتباط با شخصیت‌های مونث قصه وفادار مانده است؛ البته یكی از دشواری‌های ژانر تاریخی نه‌تنها درباره بازنمایی نقش زنان كه حتی در تصویری كه از شخصیت‌های مردانه و حتی خود قصه وجود دارد، موقعیت دوگانه كارگردان بین وجوه دراماتیك داستان و سویه تاریخی و واقع‌گرایانه قصه است. مثلا در زمینه همین موضوع آیا باید در ترسیم شخصیت‌های زن تاریخی صرفا به منابع و ماخذ تاریخی اتكا و عناصر دراماتیك این شخصیت‌ها را برجسته كرد تا جذابیت‌های نمایشی قصه بیشتر شود؟

با این حال به‌نظر می‌رسد میرباقری از تجربیات قبلی خود استفاده كرده و با حركت در میانه این دو نگرش تلاش كرده تصویری معقول و منطقی از زنان را در این سریال روایت كند. به عبارت دیگر، قصه به‌گونه‌ای روایت می‌شود كه جنسیت، نه رخدادهای تاریخی را رقم بزند و نه ابزاری برای گرم نگه‌داشتن درام و جذابیت‌های آن باشد. جالب این‌كه در سریال مختارنامه حضور زنان فقط در ساحت نمایش و روایت درام خلاصه نشده و صدا و نغمه لالایی یك زن در موسیقی تیتراژی آن نیز به عنصری برجسته بدل می‌شود. مختارنامه، خود یك سند تاریخی دیگر از نقش و سهم زنان در شكل‌گیری و ساختن تاریخ را رو می‌كند./110


۱۳۹۲/۰۸/۲۷
چاپ خبر     

    
© 2012 - pririb.ir - <Powered BY YIP> Contact us :epr@irib.ir