تاریخ : ۱۳۹۶/۰۸/۲۹      سرویس : تولید تحریریه مرکزی

    


تکیه‌کلام‌های جادویی

کد خبر : 52120 تعداد بازدید : 6839 تاریخ خبر : ۱۳۹۴/۰۴/۲۱   ساعت خبر : ۰۹:۴۱

گاهی تکیه‌کلام‌ها به مثابه یک آنونس یا جملات طلایی تبلیغاتی، خاصیت تبلیغاتی پیدا می کنند و همین تکه کلام ها به تبلیغ و ترویج یک اثر نمایشی کمک خواهند کرد  .جام جم آنلاین در مقاله ایی به این تکه کلام ها در تلویزیون می پردازد.


 مگه ميشه؟ مگه داريم؟ بچه بچه حرف نزن، الكي ميگه، بيارم ناپلوني ره، پيرمرد پرحاشيه، منم ميام و... اين روزها در مكالمات محاوره‌اي يا گپ و چت‌هاي فضاي مجازي زياد شنيده مي‌شود و به كار مي‌رود. تكيه‌كلام‌ها فقط به عنوان يك مد گفتاري مورد استفاده قرار نمي‌گيرد، خود درام نيز گاهي براي دوامش به آنها تكيه مي‌كند و حتي گاهي خلأهاي دراماتيك خود را با آن پر مي‌كند. به عبارت ديگر گاهي همين تكيه‌كلام‌ها به مثابه يك آنونس يا جملات طلايي تبليغاتي، خاصيت پروپاگاندايي پيدا كرده و به تبليغ و ترويج يك اثر نمايشي كمك مي‌كنند.

به عبارت ديگر گاهي درونمايه اثر از اين طريق تكثير شده و به شهرت آن كمك مي‌كند. فراتر از اين گاه اين تكيه‌كلام‌ها چنان به يك سريال يا شخصيت آن و حتي بازيگرش الصاق مي‌شود كه تا سال‌ها به همان شناخته مي‌شود. مثلا كلمه «افتاد» با نمايش دست داريوش ارجمند را در سريال ستايش به ياد مي‌آورد. هنوز هم زبان و كلام برره‌اي از حافظه مخاطب پاك نشده است و شايد براي هميشه با شنيدن حمله «حساس نشو» ياد شخصيت ارسطو بيفتيم لذا تكيه‌كلام‌ها فراتر از ظرفيت و ساحت نمايشي خود كاركرد پيدا كرده و بسط مي‌يابند.

افشاي ناخودآگاه

واقعيت اين است كه تكيه‌كلام يك عادت گفتاري است كه در گفت‌وگوهاي روزمره يا رسمي از آنها استفاده مي‌شود. هرچند اين كنش غالبا به شكل ناخودآگاه صورت مي‌گيرد و اراده مشخصي در كاربرد آنها وجود ندارد. در روانكاوي، تكيه‌كلام‌ها يك نوع عادت يا لغزش زباني محسوب مي‌شود كه ضمير ناخودآگاه آدمي را لو مي‌دهد و تحليلگران گاه با استناد به همين تكيه‌كلام‌ها از جهان زباني يك فرد به دنياي دروني او پي مي‌برند. جالب اين‌كه تكيه‌كلام‌ها فقط به سريال‌ها و شخصيت‌هاي نمايشي محدود نمي‌شود، بلكه در كلام گويندگان، مجريان و گزارشگران ورزشي و خبري نيز مي‌توان نشانه‌هايي از آنها را ديد.

تكيه‌كلام به مثابه كمدي

تكيه‌كلام‌هايي كه گاه وجه تمايز گزارشگران مختلف از هم مي‌شود. مثلا همه با شنيدن جمله «چه مي‌كنه...» يا «چه گل نزنيه....» به ياد عادل فردوسي‌پور مي‌افتيم و كلامي مثل «استقص‌دار» ما را به ياد گزارش‌هاي بهرام شفيع مي‌اندازد.

خشايار مستوفي در مجموعه «زير آسمان شهر» مدام از «مي‌زنم تو مخت‌ها...» استفاده مي‌كرد. استفاده از كلماتي مثل«جان» يا «ببخشيد» كه با لحن و شكل خاصي ادا مي‌شد از تكيه‌كلام‌هاي مهران مديري است. در مجموعه «ساختمان پزشكان» نيز هومن برق‌نورد مدام از اين جمله «با همين چهار تا استخوان....» يا بهنام تشكر از كلمه «اساسا» به عنوان تكيه‌كلام استفاده مي‌كردند. در «شمس‌العماره» سامان مقدم نيز مرجانه گلچين و فرهاد آئيش تكيه‌كلام‌هاي مختلفي داشتند، امير جعفري در «بدون شرح» از «خوب خيلي خوب» كه با لحني كشدار ادا مي‌شد به عنوان تكيه‌كلام استفاده كرد. بسياري از اين تكيه‌كلام‌ها في‌ذاته و بدون نسبت منطقي با متن و موقعيت، واجد ظرفيت‌هاي كميك هستند و تنها به دليل استفاده موتيف‌وار و با توجه به ويژگي‌هاي پرسوناژ و موقعيت قصه، بار كميك به خود مي‌گيرند.

دامنه زبان تلويزيوني
البته استفاده غيرمنطقي و غلط از تكيه‌كلام‌ها مي‌تواند موجب آسيب زدن به زبان و ادبيات عمومي در جامعه شود به طوري كه گاهي نسبت به برخي از تكيه‌كلام‌ها از سوي فرهنگستان زبان فارسي يا برخي اساتيد حوزه ادبيات هشدار داده مي‌شود. جذابيت اين تكيه‌كلام‌ها و ترويج آن در سطح جامعه مي‌تواند به ساختار زبان عمومي آسيب بزند، لذا در انتخاب و استفاده از آنها بايد دقت و درايت لازم را به خرج داد. اين تاثيرگذاري به قدرت و جذابيت تصوير بر زبان برمي‌گردد و نشان مي‌دهد گاهي زبان تلويزيوني از قدرت و برد بيشتري نسبت به زبان همگاني برخوردار بوده و آن را تحت‌الشعاع خود قرار مي‌دهد.
از سوي ديگر اما تكيه‌كلام گاهي از درام جلو زده و بيش از عناصر ديگر نمايش به معرفي و جا افتادن قصه و شخصيت‌هايش در ذهن مخاطب كمك مي‌كند. آنچه كه در شرايط حاضر به ترويج اين تكيه‌كلام‌ها دامن مي‌زند بسط شبكه‌هاي اجتماعي و كاربرد آن در جامعه است. جالب اين‌كه گاهي اين تكيه‌كلام‌ها به مسائل اجتماعي و سياسي هم پيوند مي‌خورد. مثلا در شرايط حاضر كاريكاتورها يا كاريكلماتورها در فضاي مجازي ساخته شده كه تكيه‌كلام‌هاي شخصيت‌هاي سريال پايتخت را به مذاكرات هسته‌اي پيوند زده وخود به خلق طنزهاي جديدي در فضاي مجازي انجاميده است.
حتي اين كاريكاتورها به فضاي مطبوعات هم راه پيدا كرده و در نهايت دامنه كاربرد آنها از متن سريال بيرون زده است. به عبارت ديگر مي‌توان گفت كه اين تكيه‌كلام‌ها به حاشيه‌هاي پررنگ‌تر از متن بدل مي‌شوند كه تا يك برهه زماني مشخص مثلا تا چند مدت از پايان يك سريال در سطح جامعه به حيات خود ادامه مي‌دهند. لذا مي‌توان نتيجه گرفت كه تكيه‌كلام‌ها واجد دو ظرفيت عمده هستند يكي ظرفيت كميك و دراماتيك در متن نمايش مورد استفاده قرار مي‌گيرند و يكي ظرفيت اجتماعي كه در فضاي عمومي جامعه نفوذ كرده و تاثير مي‌گذارند.


۱۳۹۴/۰۴/۲۱
چاپ خبر     

    
© 2012 - pririb.ir - <Powered BY YIP> Contact us :epr@irib.ir